Bol – stengelknol – wortelstok – wortelknol

dahlia-flower-Dahlia – wortelknol

bol-stengelknol-wortelstok-wortelknol

 

Bladeren bouwen energie en voedselreserves op welke in de wortel of de stengel opgeslagen worden. Dat deel van de  wortel of stengel waar het opgeslagen wordt zwelt hierdoor op. In de stengel dan zijn het bollen, stengelknollen of wortelstokken. in de wortels dan zijn het wortelknollen.

 

Reserveopslag in stengeldelen

bollen
stengelknollen
wortelstokken


Bollen


Bollen kunnen gezien worden als een stengel met ondergrondse  dikke bladeren wat bij de bol rokken of schubben zijn.  In de rokken of schubben wordt  voedselvoorraad opgeslagen. In het midden van de bol bevindt zich een knop waar de bol uit kan lopen en daar beschermd ligt tegen verdroging. Het vliesachtige laagje is ook om de bol te beschermen tegen uitdroging. Bollen met schubben hebben geen vlieslaagje, ze zijn meer vlezig en meestal smal opgaand. Bekende bolvoorbeelden zijn:
-met rokken- ui, tulp en hyacint, narcis, sneeuwklokje, hyacinten, blauwe druifjes -met schubben zoals kievitsbloem (Fritillaria) en lelies (Lilium).

12Lilienzwiebelnlelies bol met schubben    bollen-rok en schub      bol_doorsnede

ui -bol met rokken                                    lelie- bol met bladschubben                                     bladschubben en – rokken                       opbouw bol met rokken

 


Stengelknollen

Verdikte stengeldelen
Stengelknollen worden meestal alleen `knollen` genoemd. Een knol is ook een verdikt stengelgedeelte maar anders dan de bol, de knol is een vlezig en massief weefsel. Net als een stengel heeft de knol ook ogen (knoppen) waaraan te zien is dat het een verdikte stengel is. Een heel bekend voorbeeld is de aardappel. De aardappel is een zogenaamde `naakte stengelknol` welke alleen beschermd wordt door een kurklaagje. Er zijn ook stengelknollen welke bladschubben dragen dit zijn de oude bladscheden met in de oksels knoppen zoals bij de gladiool en de krokus dit wordt dan een ` gerokte of bedekte stengelknol` genoemd. De voedselreserves in een stengel, kunnen boven of onder de grond opgeslagen worden. Daar waar de voedselvoorraad  opgeslagen wordt ontstaat een zwelling/verdikking van het stengeldeel.

op afbeelding klikken voor vergroting

stengelwortels  krokus knol   Gladiolen-rooien                                                                                                                                         krokus                                           gladiolen rooien


Vermeerdering
De natuur zorgt daar normaal gesproken zelf voor wanneer ze gewoon in de grond blijven. Ieder jaar groeit er één (of twee) nieuwe knol bovenop de oude knol die leeggezogen wordt en verschrompeld. Deze nieuwe knol zal wortels vormen en uit gaan lopen en als nieuwe plant gaan bloeien. Ook vormen er bij veel knollen tussen de oude en nieuwe knol, kralen of broedknolletjes. Het zijn kleine nieuwe knolletjes, vaak ter grote van een erwt. De hoeveelheid kralen/broedknolletjes verschilt sterk per plantensoort. Een gladiool vormt er heel veel, het kunnen er zomaar 40 zijn, de vermeerdering kan hierdoor ook snel gaan. Ook van de krokus is bekend dat ze zich zo snel vermeerderen. Deze broedknolletjes gaan groeien en uiteindelijk ook uitlopen tot nieuwe plant. Door de oude verschrompelde knol onder de nieuw gevormde knol af te halen zal de nieuwe knol gemakkelijker wortels kunnen vormen. De oude kan verwijdert worden.

Stekken
Knollen kunnen ook vermeerderd worden door ze in stukken te snijden. Ieder stuk moet dan wel één of meer ogen hebben waar een nieuwe plant uit kan groeien. Dit is te vergelijken met stekken.

Vorstgevoelige knollen
Sommige knollen zoals van de gladiool zullen bevriezen in ons klimaat en moeten in oktober uitgegraven worden. De aarde wordt gedroogd en de aarde eraf geklopt.  Daarna  worden ze droog, koel en vorstvrij bewaard worden in een open doosje of kistje in droog zand, turf of droge grond. Bekende voorbeelden van knollen zijn de aardappel, gladiool, krokus, cyclaam.

 

De reverveopslag in de stengel kan onder of boven de grond zijn maar ook er tussenin.

Verdikte stengelknol > onder de grond

Aardappel -aan het uiteinde van ondergrondse stengels.
Gladiool- krokus – de verdikte stengel direct onder de grond

 Stolonen_Aardappel               gladiole-knolle 
een knol aan uiteinde stengel                    gladiool

 

Verdikt stengelknol direct boven de grond.  ( hypocotyl = gedeelte tussen grondoppervlak en de eerste kiemblaadjes )

Koolrabi –bevindt zich in het hypocotyl
Knolraap-meest in het hypococyl en een gedeelte ondergronds zoals sommige orchideeen.
Radijs- het hypocyl is verdikt

Koolrabi  knolselderij  Radijs stengelknol
koolrabi                                                                                 knolraap                                                        radijs


Verdikte stengelknol
 boven en onder de grond

Daikon
Ramenas ( is voor het grootste gedeelte een wortelknol)

rammenas 3   daikon stengelknol
rammanas                                                                                        daikon


Wortelstokken

eikvaren wortelstok  wortelstok lelievroege zegge  wortelstok--Kalmoes
wortelstok varen                    wortelstok lelie                                                          vroege zegge                                            wortelstok kalmoes


Verdikte stengeldelen

Wortelstokken ook rhizomen genoemd. Dit zijn ook ondergrondse verdikte stengels welke horizontaal groeien, met wortels aan de onderkant en knopen aan de bovenkant waaruit scheuten kunnen groeien. De bladeren zijn tot schubben geworden. De wortelstok blijft horizontaal doorgroeien. De oudere wortelstokken welke geen knoppen meer vormen sterven op ten duur af. Bekende voorbeelden zijn: baardiris, varens,pioenroos en lelietje van dalen, Canna.

De iris vormt aan de zijkant nieuwe wortelstokken en aan de eindknoppen van de wortelstokken vormen zich de bladeren en bloemen.

Er zijn planten zoals het meiklokje welke op het reservevoedsel in de rhizoom overwinteren. Er zijn ook bekende onkruiden zoals zevenblad, bandnetel en kweekgras welke vanwege de wortelstok moeilijk uit te roeien zijn in de tuin. Dit omdat ieder stukje wortelstok met een oog weer uit kan groeien tot nieuwe plant.

 

Reserveopslag in worteldelen


Wortelknollen

Penwortels
Wortelknollen

dahliaknol
  gember wortelknolspeenkruidwortels2        gloriosaknollen 3

Dahlia  uitlopend                                                               gember                                      speenkruid w.knol+penwortel                  klimplant  Gloriosa- wortelknol
Verdikte worteldelen
Wortelknollen zijn verdikte worteldelen Een wortelknol heeft geen bladschubben wat hem kenmerkt als wortel en heeft één spruit aan de top. Er zijn ook delen zonder spruit deze zitten dan aan een stukje van de oude stengel zoals bij de dahlia. Bekende voorbeelden van wortelknollen zijn: knolbegonia en de Dahlia.
Waar de reserves opgeslagen worden in de wortels gaat deze opzetten. De reserves kunnen in de hoofdwortel (peen) of in bijwortels (Dahlia) opgeslagen worden.
De opgezette bijwortel(s) wordt dan wortelknol genoemd. Ook rode biet en koolraap zijn een verdikking van de bijwortel.


Penwortel
(hoofdwortel)
P
een en schorseneren en andere zijn penwortels. Witlof groeit op een penwortel en bomen als de den, es en eik hebben een penwortel voor houvast in de grond. Penwortels kunnen dik en kort zijn maar ook dun en lang.

Er zijn twee soorten wortelknollen:
Wortelknollen zoals de dahlia, waarbij ieder jaar aan de bijwortels nieuwe eenjarige wortelknollen gevormd worden tot bundels toe. Uit iedere wortelknol groeit een nieuwe dahlia. Telkens sterft er  weer  een deel van oude wortelknollen af. Wortelknollen zoals de knolbegonia, deze zijn meerjarig en worden ieder jaar groter. De eerste wortelknol wordt  meteen al gevormd vanuit het zaad.

 

   Witlof groeit op penwortel   schorseneren penwortel 
witlof op penwortel                        schorseneren penwortel

stengelknol wortelknol bol

 

 

 

a. vertakte hoofdwortel
b. bijwortels
c. penwortel
d. radijsvormige hoofdwortel
e. wortelknol
f. gerokte bol
g. geschubde bol
h. naakte stengelknol

 

 

 

 

 

 

We gebruiken cookies om, op basis van getoonde interesse, onze website te optimaliseren. Wil je eerst meer informatie over ons cookie-beleid klik dan hier.
Ik ga akkoord
x