Zelf zaden verzamelen en zaaien

afrikaanse lelie 2 agapanthus zaaddozen
Agapanthus Afrikaanse lelie                                                                                                      zaad Agapanthus

Zaden verzamelen

Leuk om eens te doen

Het is leuk om zaden te verzamelen en de grote verschillen aan zaden te bekijken en hoe een plant de zaden vormt. Dit alleen is al een reden om eens wat zaad te laten rijpen. Het is niet altijd nuttig om zaad te bewaren om het vervolgens te zaaien. Zaad is doorgaans niet duur en het geeft de grootste kansen op goed en bruikbaar zaad. Omdat zaad er wel vruchtbaar uit kan zien wanneer je ze oogst maar er kan veel kaf en onvruchtbaar zaad tussen zitten. Het is dus vooral wel leuk om eigen zaad ook echt te gaan zaaien. Al is het maar voor een keertje. Afrikaantjes bijvoorbeeld geven heel gemakkelijk zaad wanneer je enkele bloemen aan de plant laat zitten om te rijpen. De zaadjes laten gemakkelijk los wanneer ze rijp en droog genoeg zijn. Ze zijn ook niet moeilijk droog te bewaren om volgend jaar te zaaien. Ze geven heel veel zaadjes en ook heel veel jonge afrikaantjes. Ook kunnen ze in potten gezaaid worden. Leuk en leerzaam om ook eens met kinderen te doen. Het is prachtig om te zien, ook bij andere zaden, hoe er uit een heel klein zaadje een plant groeit met prachtige bloemen.

tagetes1 afrikaantjes-zaad- ontkiemd zaad afrikaantjesafrikaantjes                                                                                 zaad afrikaantjes                                               zaailingen afrikaantjes

Rijp en droog zaad

Zaden moeten rijp en droog zijn voor ze bewaard worden om later te zaaien. Veel zaden zitten in een doos of huls, hieraan is bij veel planten te zien of de zaden rijp zijn. Zo`n doos of huls is dan droog, verkleurd en ziet er wat dor uit. Zaden zonder omhulsel worden ook droger en gaan steeds losser zitten tot ze er spontaan uit vallen of waaien. Het spreekt vanzelf dat je regelmatig moet kijken of zaad al zover is. Vaak gaat dit rijpen onregelmatig aan een plant, dus eerste de ene bloem dan de andere waarvan de zaden rijp genoeg zijn. Bij een bloem zoals de salvia, waar bij aan één stengel meerdere bloemetjes zitten, geven de eerst uitgekomen bloemen onderaan de steel, ook het eerste rijp zaad. Dit terwijl bovenaan de stengel de bloemen nog mooi in bloei staan.( Salvia nemorosa Caradonna) Er zijn ook planten waarbij het rijpen van alle zaden vrijwel tegelijk plaatsvindt. Zoals bij vingerhoedskruid waar de hele stengel verdort en de zaden in zaadhulsjes zitten. Maar ook zijn er planten waarbij de zaden er niet bruin en verdort eruit zien en ook niet rammelen in een zaadomhulsel. Zelfs zijn er zaden welke in nat vruchtvlees bewaard worden.

Digitalis-vingerhoedskruid zaad vingerhoedskruid  iris-stinkende lis zaad
vingerhoedskruid-zaden zijn tegelijk rijp                       bloemen vingerhoedskruid                                       zaad stinkende lis

Verschillen in zaad oogsten en ontkiemen

Bij vruchten zit het zaad in gezond en rijp fruit zoals bij een rode tomaat, rode paprika, ook een rijpe meloen zit vol zaadjes, maar ze kunnen ook aan de buitenkant van de vrucht zitten zoals bij de aardbei en ananas.

Bij de papaver zit het zaad keurig in een zaaddoosje, maar het is alleen niet te zeggen welke kleur de papaver heeft wanneer het zaad opkomt. Dan is de wortel in stukken delen zekerder en ook eenvoudig.Zaad van viooltjes zit ook in een zaaddoosje en kan erg gemakkelijk openspringen, het is beter ze nog net voor de volle rijpheid van de plant af te halen en ze in huis na te laten rijpen zodat het zaad opgevangen kan worden.

De Gele lis is een moerasplant, daar zitten de zaden in een prachtig omhulsel dat zoveel luchtinhoud heeft dat het blijft drijven, en zo met het water meegenomen wordt om elders tegen de oever tot ontkiemen te komen.

Iris zaaddozen  Hibiscus,-zaaddoos papaver zaaddoos
zaad van de gele lis                                                                        Hibiscus – Chinese roos                                papavervrucht met zaad

Bij peulvruchten laat je enkele bonen aan de plant hangen om zaad te winnen. Merk ze met bijvoorbeeld een draadje anders kunnen ze per ongeluk toch geplukt worden in het begin zie je namelijk nog geen verschil. De bonen met zaad worden later dikker en dikker en het omhulsel wordt droger en de zaden rijper. Tot ze rijp genoeg en in de volkomen droge peul rammelen. Laat ze niet opensplijten zodat het zaad over de tuingrond ligt.

Tomaten zaadjes kunnen pas gebruikt worden wanneer eerst hun beschermende gellaagje eraf gehaald is door ze te fermenteren. Hiervoor moet je het zaad uit de tomaat halen. Doe het zaad in een glazen potje en voeg er zoveel water bij tot ongeveer 1 cm boven het zaad met gel. Laat dit zo vier dagen staan, er zal een gistlaagje op het water komen te staan. Giet dit hele zaadwatermengel in een zeef en spoel het zaad voorzichtig af met schoon kraanwater. Dep de zaadjes op een handdoek en droog en geef ze de tijd om uitgespreid goed te drogen op een stukje keukenrol tot ze helemaal droog zijn. Hierna kunnen ze droog, koel en donker bewaard worden tot het voorjaar om gezaaid te worden.

-Een rijpe rode paprika heeft dit niet nodig haal het zaad uit de paprika en laat het op keukenpapier een week drogen en het is klaar om bewaard te worden.

Ook sla vormt zaad. Wanneer sla niet geoogst wordt, zal het een bloem gaan vormen en dit bevat zaad dat gedroogd kan worden.

Wanner uien niet geoogst worden vormen ze prachtige bolvormige bloemen op hoge stelen. Welke mogelijk gesteund moeten worden. Ook deze bevatten zaad welke we kunnen winnen. De bloemstengels worden bruin en de zaadjes zwart. Dit is het moment om de bloem af te snijden en verder na te drogen. Het zaad valt er uit wanneer je de bloem tussen de handen wrijft. Door het zaad en alle meegekomen bloemresten in een hoge kom met water te leggen zakt het zaad naar de bodem en kan de rest er uit geschept worden. Even zeven en daarna uitspreiden en goed drogen. Om ze donker droog en koel te bewaren.

esdoornzaden stokroos Alcea  Muskuskaasjeskruid_vrucht veelvuldige splitvrucht met zaad
Esdoorn gevleugelde splitvruchten met zaad                                    stokroos Alcea                                                          muskuskaasjeskruid

Splitvruchten
Stokroos is familie van muskuskaasjeskruid en beide hebben veeldelige splitvruchten
-De stokroos (Alcea) heeft splitvruchten, het zijn een soort vruchtdoosjes waar grote zaden van 8mm in zitten welke zich eenmaal rijp spontaan kunnen verspreiden. Zo zijn er ook tweedelige splitvruchten zoals fluitenkruid en driedelige zoals de Oostindische kers en vierdelige zoals de witte dovennetel en vijfdelige splitvruchten zoals de gewone reigerbek en gevleugelde splitvruchten zoals van de esdoorn zaden die iedereen wel kent.

Ondergaan van voorbewerking
-De natuur zorgt zelf voor zaad. Soms heeft zaad een bepaalde behandeling nodig voor het later kan ontkiemen. Bijvoorbeeld doordat een vogel de vrucht eet en het zaad weer uitpoept. Het heeft door het maagdarmkanaal een proces ondergaan welke nodig is om het zaad te laten ontkiemen.

Fermentatie
Om zaad te laten ontkiemen is er water nodig, bij sommige zaden is de zaadwand zo hard dat deze eerste een proces moet ondergaan. In de natuur ondergaat deze wand in de grond een langdurig proces door invloeden van vocht, schuring, inwerking van bacteriën en schimmels waardoor de zaadwand openkomt, hierna zal het zaad onder gunstige omstandigheden ontkiemen. Of het gaat door het spijsverteringskanaal van vogels of andere dieren waardoor de zaadwand aangetast wordt en hierdoor water op kan nemen. Om dit proces in natuur na te bootsen hebben mensen naast fermenteren en stratificeren bedacht.

Koude stratificatie
De meeste zaden komen bij warmte en vocht tot ontkiemen. Er zijn ook zaden waarbij dit niet gebeurt, omdat kiemremstoffen welke in het zaad aanwezig zijn deze ontwikkeling tegenhouden.(kiemrust)  Pas wanneer de temperatuur daalt breken deze kiemremstoffen af.  Om zelf deze zaden tot ontkiemen te brengen moeten ze dus een periode van rust en kou doormaken. (stratificatie) Dit kan door een vorstbestendige stenen pot of houten bak laag om laag te vullen met vochtig rivierzand en steenvruchten, noten, eikels en deze `s winters maanden in de grond te bewaren. Steenvruchtzaden mogen niet gedroogd zijn, wanneer dit zo is moeten ze eerst 24 uur in koud water weken en daarna in lagen met vochtig rivierzand enkele maanden in de winter buiten bewaard worden of ze in de koelkast bewaren op een koude stand. ( stratificatie). Pas na deze stratificatie kunnen ze gezaaid worden.
Zo zie je dat in de natuur alles in rust en eenvoud gaat, geen gehaast en alles op zijn tijd. Omdat het zelfs laten ontkiemen van deze zaden zoals bij steenvuchten meer om het lijf heeft zoals het enten op een stam van een goed ras, is het beter om gewoon een boompje te kopen bij een goede kweker en zo van de vruchten te genieten in augustus-september.

Wanneer je dadelpitten wil laten ontkiemen is het nodig deze wat licht af te schuren, want alleen dan zal het kunnen ontkiemen. In de natuur worden de dadelpitten in de maag van vogels bewerkt en verspreidt.

sojabonen Rozenbottels judaspenning zaaddozen
Sojaboon harige peulen met zaad                               Rozenbottels met zaad                                                Judaspenning

Bij besjes moet ook het vruchtvlees van de zaden losgeweekt worden ( fermenteren). Dit kan door het zaad(pitjes) uit de bessen te halen en dit zoveel mogelijk vrij van vruchtvlees in een glazen potje te doen en zoveel water toevoegen dat het zaad (pitjes) 1 cm onder water staan. laat dit vier dagen zo staan waardoor schimmels en bacteriën het werk doen en de zaden los maken van het vruchtvlees. Giet het mengsel met zaad in een zeef en spoel ze zorgvuldig af met koud stromend water. Leg ze verspreid op een schone theedoek zodat het meeste water er af is en droog ze verder een week op keukenpapier.

Ook cacaobonen worden gefermenteerd door bacteriën en gisting en zo ontdaan van al het vruchtvlees, hierdoor ontwikkelt zich de kleur en geur van de cacaoboon.

Fermentatie is grondstoffen omzetten of afbreken door bacteriën, schimmels en gisten, welke door vocht en warmte gaan groeien en enzymen aanmaken. Het klinkt niet zo lekker maar het gebeurt ook bij de bereiding van kaas, yoghurt, bier, wijn , zuurkool, koffie, thee enz.

Goed drogen in huis en bewaren

Spreidt zaadjes uit op bijvoorbeeld een velletje wit keukenpapier. Je kunt ze goed bekijken en ze kunnen niet vochtig worden of verstikken. Plastic sluit teveel af waardoor ze vochtig worden en gaan schimmelen. Laat de zaden lang genoeg in huis drogen leg ze hiervoor niet in zon. Ongeveer een week voor kleine zaden, de grotere zaden hebben nog iets langere tijd nodig. Langer drogen dan nodig is niet erg, één dag te kort wel ook dan kunnen ze gaan schimmelen door het vocht dat nog in het zaad zit.
Wanneer het zaad echt droog is kunnen alle gedroogde nevenbestanddelen van de plant verwijdert worden. Grote zaden kan je met de hand eruit pakken en de rest wegdoen of het kaf zacht wegblazen. Bij kleiner zaad is een zeef handig en het liefst een grove en fijnere zeef voor het hele kleine zaad. Het is geen must om het zaad van het kaf te scheiden maar als er teveel rommel tussen zit kan dit het overzicht wegnemen op het ware zaad wanneer het uitgezaaid wordt. Daarbij kunnen juist de andere delen voor ziekten en schimmel zorgen. Op de juiste plaats bewaren van de zaden is erg belangrijk, dit moet absoluut droog, koel en donker zijn. Mogelijkheden zijn luciferdoosjes of andere kartonnen doosjes, enveloppen, lege theezakjes, ze worden verkocht voor losse theeblaadjes, heel fijn en goedkoper zijn papieren koffiefilterzakjes. Zet er meteen op welk zaad er in zit! Verder is uitproberen en eigen ervaring opdoen een goede leermeester. Wanneer het eens een keer mislukt is dat geen ramp uiteindelijk. Het moet vooral leuk zijn! Kopen kan ook altijd nog.

Eenjarigen zaaien in het voorjaar


In het voorjaar kan er al in huis voorgezaaid worden, zaaien in de volle grond is per soort verschillend. Zaai in niet al te kleine potjes en niet teveel zaad bij elkaar ze zullen elkaar al snel verdringen. Het uit elkaar halen van de tere zaailingen om ze te verspenen is dan zeker niet eenvoudig zonder schade aan te brengen. Zaai ook in de volle grond niet teveel in een keer, want het lijkt heel weinig maar het is beter later nog eens te zaaien wanneer het niet allemaal opkomt. Zaai het zaad niet te diep, daglicht moet het zaad nog kunnen aantrekken. Twee maal eigen hoogte is bij het meeste zaad voldoende. Speciale stekgrond is er geschikt voor, de zaadjes kunnen hierin ook gezaaid worden. Ook een goede en rulle potgrond vermengd met brekerzand is een optie zeker voor grotere hoeveelheden. Modeltuinen Zwanenburg heeft brekerzand voor u in zakken van 25 kilo.

 zaailingen volle grond broes tuinslang             zaailingen afrikaantjes
Zaailingen volle grond                                                    instelbare  broeskop tuinslang            Afrikaantjes voorgezaaid

Geef voorzichtig de benodigde hoeveelheid water, het beste is dit te doen met een plantenspuit voor weinig zaadjes in potjes of anders met een tuingieter met broeskop. Je kunt de zaadjes anders gemakkelijk wegspoelen. Lees bij gekochte zaden altijd de aanwijzingen dat geeft de meeste kans van slagen. Niet al het zaad heeft dezelfde hoeveelheid water en licht en temperatuur nodig. Geduldig wachten tot het zaad op komt is ook een vereiste, ga niet even kijken hoe het er mee is daar in de grond.  Informeer er liever over want bij het ene zaad duurt het iets langer dan bij het andere voor het opkomt. Het blijft een fascinerende ontwikkeling de wonderen der natuur. Vele zaden kunnen al vanaf februari-maart in de volle grond gezaaid worden, waarna de meeste volgen in april. Dek het zaad eventueel af met een glasplaat of vliesdoek ter bescherming van kou en vogels.

Wanneer u begint met zaaien of u wilt voor één keer eens iets zaaien dan zijn eenjarige soorten of kruiden het eenvoudigst.

Tweejarigen zaaien in augustus


Er zijn ook tweejarigen welke eenvoudig te zaaien zijn. Ze moeten nu in de volle grond gezaaid worden, zodat de plantjes sterk genoeg zijn voor de winterkou. Planten kunnen dit in de natuur ook heel goed zelf, maar wilt u wat orde in uw tuin behouden dan is het noodzaak de zaden te verzamelen, te zaaien, uit te spenen en op de definitieve plaats in de tuin te planten. Belangrijk is de vochtigheid van de grond te blijven controleren ook wanneer ze al een blijvend plaatsje in de tuin hebben gekregen.

 

We gebruiken cookies om, op basis van getoonde interesse, onze website te optimaliseren. Wil je eerst meer informatie over ons cookie-beleid klik dan hier.
Ik ga akkoord
x